Dagreis Hanzestad Zutphen en de stad Bronkhorst - 6 september

 

 

 

 

In de terugblik op deze dagreis vatte, weertechnisch gezien, de interim reisleider de dag met de bus in het kort samen: regen op de bus zowel op de heen- als terugreis, maar daar tussenin buiten heel mooi weer. Zowel in de eerste bezoekplaats Zutphen als in de tweede plaats Bronkhorst. En meteen maar een correctie ten gunste van de genoemde plaatsen: voor ‘plaats’ moet gelezen worden, let wel: ‘Stad’. Aan beide steden zijn immers in een ver verleden door de toenmalige ‘overheid’ stadsrechten toegekend. Aan Zutphen in 1190 (door de graven Gelre) en aan Bronkhorst in 1482 (door Gijsbrecht VII van Bronckhorst).

 

 

Zutphen was/is een Hanzestad. Een Hanze was toen een Samenwerkingsverband van Handelaren in diverse steden en dat het ging goed met de handel, leert de historie. De stadsgids vertelde en liet zien dat de kern van de stad in een ring is opgezet en voorzien van een stevige wal met daarnaast een brede gracht om aanvallen van buitenaf te kunnen weerstaan. Tussen de wal en de gracht waren er (boom-)gaarden.  Die wal om de stad is gebouwd als gevolg van toenemende spanningen tussen de adel, de burgerij, de kerk en ook nog tussen de steden. Maar dat alles heeft Zutphen niet weerhouden steeds maar uit te dijen.

Op enkele plaatsen zijn restanten van de wal bewaard gebleven en geconserveerd.  In een anekdote wordt de vooruitgang in de handel en de ontwikkeling van het oorlogstuig uit de doeken gedaan. Die ontwikkeling stond toen ook al niet stil. Kanonnen werden aangeschaft en in gebruik genomen en bij de plaatsing werd door de leverancier 1 kogel gratis bijgeleverd. Meerdere kogels nodig? Ook dat was dus handel.

Centraal in de ring van Zutphen staat de Walburgiskerk (ook: Walburgkerk), een zogenoemde ‘Mariakerk’.  Sint Walburgis was de patroonheilige van het kapittel dat in de kerk zijn diensten deed. Gebouwd in 1480. Veel later uitgebreid met een aanbouw voor de kettingbibliotheek van de kanunniken (tweede helft 16e eeuw).

 

 Aan de buitenkant van de kerk is de patroonheilige Sint Walburgis als beeltenis op een sokkel geplaatst.

De Librije is een aanbouw aan de kerk voor berging van de openbare leeszaal. Aan de buitenkant is de uitbouw duidelijk te zien.  Vanwege de verbouwing van de kerk was de leeszaal niet toegankelijk. Als leeszaal heeft de Librije 30 jaar gefunctioneerd. In de zeventiende en achttiende eeuw was het een particuliere bibliotheek voor predikanten en raadsleden. Kenmerkend, om vervreemding te voorkomen, werd door belangrijke geschriften een stalen pen gelegd die geketend werd aan de lessenaar. Zo kon alleen ter plekke gelezen en gestudeerd worden.

In de negentiende eeuw raakt de Librije in de vergetelheid. Aan het eind van de negentiende eeuw werd de Librije herontdekt als een monument van wetenschap en geschiedenis. Sinds 1984 wordt zij beheerd door de Stichting Librije Walburgiskerk Zutphen. En verder kennen we de Librije als naam natuurlijk ook om een andere reden. Maar dat is niet in Zutphen.

Van de kerk zijn verder nog een tweetal bijzondere objecten zeer bekend: 1. de authentieke doopvont en 2. de kaarsenkroon in de kerk. En eigenlijk is er ook nog een derde object te noemen: de rechtbank, in het portaal (met daarboven Maria). Die bank is hard en recht, maar via dat portaal krijg je toegang tot de kerk. En over die rechtbank: de zondaren op die bank zaten, daarover werd recht gesproken…

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

In het vervolg van de wandeling wees de gids haar toehoorders op de binnenmuur van de stadswal en via de poort onder de Bourgonjetoren door, naar de wal aan de buitenzijde. Gewezen werd op de schutspoorten, laag bij de grond en bijna niet zichtbaar. De wal is echter niet verzakt. Vroeger werd afval etcetera ‘gewoon’ over de wal gegooid, wat ‘vanzelf’ leidde tot verhoging van het oppervlak.

 

de Walburgiskerk, de vestingwal en de boomgaard

de vestingwal, de boomgaard, de walgracht en op de achtergrond de Droge Napstoren

 

Na de stadswal trok een nieuwe torenpunt de aandacht van de toehoorders: de Drogenapstoren. De wandeling ging langs de huidige Rechtbank op weg naar ‘Droge Nap’.

De ‘huls’ van Thonis Drogenap – Stadstrompetter
van Zutphen, omstreeks 1555

Is ’t nou echt of…? In de foto rechts is in elk geval het casco van Thonis ‘echt’ gevuld

 

De Droge Napstoren is ook wel bekend met de naam Saltpoort, leidde naar de Saltmarkt. Deze poort, gebouwd midden 15e eeuw, heeft maar kort gefunctioneerd als toegangspoort in de al bestaande stadsmuur naar Zutphen en werd bewoond door Thonis Drogenap (uit Grolle, nu Groenlo). Vandaag de dag is de toren weer bewoond. Op één van de daken ligt nog de oorspronkelijke leijen dakbedekking. Leijen werden eerst gevormd om het bovenbeen van de dakwerker en daarna in de oven gebakken.

 

 

Via de Drogenapsteeg kom je dan uit op de Saltmarkt die in de loop van de tijd is verbasterd tot Zaadmarkt en ligt op de hoek met de Pelikaanstraat. Er wordt nog steeds markt gehouden. Vanaf de Zaadmarkt is er toegang tot het Oude Bornhof. In de boog naar de hof staat een verwijzing naar het doel van het Oude Bornhof.

 

Hier vloeit een spring born van noodwendigh onderhout

Voor oude burgers, ’t zyn dan mannen of te vrouwen

Des heeren borren hof in Zutphens stadt gebouwt

Kan die vervallen zyn milddadig onderhouwen

1723

Een ‘oude bekende’ tijdens de wandeling, komt op een andere wijze weer in beeld. Vanaf halverwege de 14e eeuw bouwde een kanunnik (Borro) van de Sint Walburgiskerk, zijn woning (Borro’shof) die hij later aan de stad schonk met het doel de opvang van armen en behoeftigen te regelen en met de bepaling in zijn testament, dat de woning nooit mocht worden verkocht.

Is de tekst op het bord de wens en de vader van de gedachte, gezien de aanwezige horeca in de Oude Bornhof?

Van de gids hebben we veel gehoord en geleerd over Zutphen. En dan is nog niet eens de uiteenzetting over het gemeentehuis, excuus: stadhuis en de Schelpenkoepel naar Het Hof van Heeckeren aan de orde geweest. De beschikbare tijd om te lunchen was om die reden behoorlijk geslonken.

Het tweede bezoek deze dag aan een historische kern betrof de (piepkleine) maar historische stad Bronkhorst (circa anderhalfhonderd inwoners), gelegen aan de IJssel in de tegenwoordige gemeente Bronckhorst. Een stad met bijna allemaal als monument gecertificeerde panden. Een stad ook die je zowel over de weg als via het water met de veerpont kunt bereiken.

Niet dat we daarvan vooraf op de hoogte waren, maar er was ‘kermis’ in Bronkhorst als onderdeel van het (schutters-)feest. De kermis omvatte een ronddraaiende hobbelige rups (zonder overkapping) met daarnaast geplaatst de mobile snackkar. En natuurlijk was er de ‘verschieting’ door ‘Schutterij Eendracht van Bronkhorst’ van de vogel, die dan leidt tot de kroning van de ‘Koning van Bronkhorst’ (met als uiterlijk ereteken een schild met een vogel) voor de periode van 12 maanden. Nou ja, met het neerschieten van de vogel ontvang je vanzelf de titel.

Er was alleen een probleempje voor de feestgangers. De nieuwe Koning kwam nogal vroeg. Het zal omstreeks 14.45 uur zijn geweest tegen andere jaren omstreeks 17.00 uur. Het festijn op de schietplaats was daardoor al vroeg afgelopen maar kreeg een (geprogrammeerd) vervolg. De ‘Koning’ (een man, maar dat ligt voor de hand…) werd voorafgegaan door muziekvereniging Nieuw Leven gebracht naar de echtgenote van de Koning die, nog van niets wetende, thuis werd opgehaald als Koningin. Als Koningspaar ging de optocht weer terug naar het schietterrein en vandaar werd een rondgang door het dorp gemaakt. Omdat de straten van de historische kern van Bronkhorst in een kruis zijn aangelegd, was het een marsje over het kruis, van Noord naar Zuid en van Oost naar West om te eindigen op het kruis in het centrum. Dit alles is strak geregeld en vastgelegd in het ‘Reglement Vogelschieten’ van de Schutterij.

Gezien de voorraad (alcoholische) versnaperingen was het feest zeker niet voorbij, maar dat heeft het VOV-reisgezelschap niet meegekregen. De tijd was aangebroken voor de terugreis via Scherpenzeel, voor het diner, naar Voorschoten.

Bram van Polanen.
 

 

© 2012-2018 Vereniging Ouderenbelang Voorschoten | Privacyverklaring | Site door Compleet IT